تری‌اکسید آنتیموان با فرمول شیمیایی Sb₂O₃ و نام اختصاری ATO، در فرمولاسیون برخی محصولات پلیمری، لاستیکی و سرامیکی استفاده می‌شود. نقش این ماده در همه صنایع یکسان نیست؛ در بسیاری از محصولات پلیمری به تقویت عملکرد سامانه‌های بازدارنده شعله کمک می‌کند، درحالی‌که در برخی لعاب‌ها و رنگدانه‌های سرامیکی، کاربرد آن به ویژگی‌های ظاهری و نوری مربوط می‌شود.
تری‌اکسید آنتیموان در صنعت لاستیک
در برخی محصولات لاستیکی، مقاومت در برابر گسترش شعله یکی از الزامات طراحی است. تری‌اکسید آنتیموان می‌تواند در کنار ترکیبات هالوژن‌دار، به‌عنوان ماده هم‌افزا در سامانه بازدارنده شعله استفاده شود.
منظور از عملکرد هم‌افزا این است که ترکیب این ماده با اجزای مناسب فرمولاسیون، عملکرد بازدارندگی شعله را تقویت می‌کند. بنابراین، نقش آن را نباید با افزایش عمومی استحکام، مقاومت سایشی یا طول عمر لاستیک یکسان دانست.
یکی از نمونه‌های مطرح‌شده در مقاله مبنا، تسمه‌های نقاله معدنی است. در چنین محصولاتی، انتخاب فرمولاسیون باید با الزامات عملکردی و آزمون‌های محصول نهایی هماهنگ باشد؛ افزودن تری‌اکسید آنتیموان به‌تنهایی تضمین‌کننده کیفیت یا ایمنی تسمه نیست.
تری‌اکسید آنتیموان در صنعت پلاستیک
یکی از کاربردهای شناخته‌شده تری‌اکسید آنتیموان در صنعت پلاستیک، استفاده به‌عنوان هم‌افزای بازدارنده شعله در فرمولاسیون‌های هالوژن‌دار است. این نقش با «کمک به احتراق» تفاوت دارد؛ هدف، تقویت عملکرد سامانه‌ای است که برای محدودکردن اشتعال و گسترش شعله طراحی شده است.
این ماده به شکل‌های مختلف، از جمله پودر و مستربچ، عرضه می‌شود. انتخاب شکل عرضه به نوع پلیمر، تجهیزات اختلاط و نیاز فرمولاسیون بستگی دارد. مستربچ‌های حاوی تری‌اکسید آنتیموان نیز برای کاربردهای مشخص و با ترکیب متناسب با نیاز مصرف‌کننده تولید می‌شوند.
تفاوت کاربرد بازدارنده شعله با کاربرد کاتالیستی
تری‌اکسید آنتیموان در تولید PET نیز کاربرد کاتالیستی دارد. این کاربرد از نقش آن در فرمولاسیون‌های بازدارنده شعله جداست و به گرید مناسب فرایند نیاز دارد.
بنابراین، نمی‌توان گفت این ماده در تولید همه پلاستیک‌ها باعث افزایش سرعت تولید می‌شود. اثر کاتالیستی آن باید در ارتباط با فرایند مشخص، مانند تولید PET، توضیح داده شود.
تری‌اکسید آنتیموان در صنعت سرامیک و لعاب
در برخی فرمولاسیون‌های سرامیکی و لعاب، تری‌اکسید آنتیموان به‌عنوان ماده مرتبط با رنگدانه‌ها و ایجاد کدری استفاده می‌شود. کدرکنندگی به کاهش شفافیت و ایجاد پوشانندگی نوری اشاره دارد و به معنای استفاده از ماده برای پوشاندن لکه‌های سطحی نیست.
این ماده همچنین می‌تواند در تهیه برخی رنگدانه‌های مورد استفاده در سرامیک نقش داشته باشد. برای نمونه، Campine کاربرد مواد آنتیموانی در ایجاد رنگ سفید متمایل به زرد یا کرم در سطح سرامیک طی پخت را معرفی کرده است. نتیجه نهایی به ترکیب فرمولاسیون و شرایط پخت وابسته است.
انتخاب گرید مناسب تری‌اکسید آنتیموان
انتخاب این ماده باید از کاربرد موردنظر آغاز شود. گرید مناسب برای سامانه بازدارنده شعله، الزاماً همان مشخصات گرید کاتالیستی PET یا ماده اولیه رنگدانه سرامیکی را ندارد.
برای ارزیابی محصول، مشخصات فنی سازنده، خلوص، ویژگی‌های ذرات، شکل عرضه و سازگاری با فرایند باید بررسی شوند. عملکرد نهایی نیز باید در فرمولاسیون واقعی محصول سنجیده شود؛ نام ماده به‌تنهایی برای تأیید تناسب آن با یک کاربرد کافی نیست.
