تاریخچه و دستاوردهای پژوهشگاه نفت و گاز ونیوس و آغاز همکاری با آرتین آزما مهر

فناوری‌ها و کاتالیست‌های بومی

یکی از مهم‌ترین موفقیت‌های  موسسه نفت و گاز ونیوس ، توسعه و صنعتی‌سازی کاتالیست فتالوسیانینی IVKAZ ابتدا در شهر کازان و سپس به همراه شرکت آرتین آزما مهر در شهر بوشهر بود. این کاتالیست با همکاری دانشگاه دولتی مسکو (M.V. Lomonosov)، مؤسسه شیمی و فناوری ایوانوف و مؤسسه نیوپیک– مسکو ساخته شد و امروزه علاوه بر استفاده گسترده در صنایع نفت و گاز ایران پالایشگاههای نفتی و گازی، به کشورهای پاکستان، امارات متحده، عراق، قزاقستان، بلاروس، لیتوانی، لتونی، بلغارستان و هلند صادر می‌شود.

در پی اجرای استاندارد ملی روسی Gost  51858-2002 که غلظت مجاز H₂S در نفت را تا ۲۰ mg/kg و متیل و اتیل مرکاپتان‌ها را تا ۴۰ mg/kg محدود کرد، مؤسسه ونیوس بر پایه تحقیقات بنیادی خود، فرآیند DMS-1МА را برای تصفیه نفت‌های سنگین کربنی از گوگرد و مرکاپتان‌های سبک ابداع نمود. اولین واحد نیمه‌صنعتی این فرآیند در شرکت Nurlatneft  ساخته و در نوامبر ۲۰۰۵ با موفقیت راه‌اندازی شد.

در سال ۲۰۲۳ نیز در پالایشگاه Slavyansk-EKO  روسیه، واحد بزرگ تصفیه برش نفت سفید با فناوری DMD-1  راه‌اندازی گردید. تا سال ۲۰۲۴، بیش از ۷۰ واحد صنعتی گوگردزدایی، گازفراکسیون‌سازی و آماده‌سازی نفت با فناوری‌های ونیوس در روسیه، قزاقستان، بلاروس و ایران ساخته و بهره‌برداری شده‌اند. تمامی فرآیندها و کاتالیست‌های این مؤسسه دارای گواهی ثبت اختراع در روسیه، ایران، آمریکا و آلمان هستند.

استانداردسازی، آزمون و خدمات فنی

از سال ۱۹۶۶، آزمایشگاه کروماتوگرافی گازی ونیوس به عنوان مرکز پیشرو در تدوین استانداردهای تحلیلی فعالیت کرده و تاکنون ۸ استاندارد ملی (Gost) از جمله روش‌های تعیینH₂S، مرکاپتان‌ها و ترکیب گازهای مایع‌شده را تدوین نموده است.
بیش از ۵۰ روش معتبر اندازه‌گیری و اسناد فنی و زیست‌محیطی نیز توسط این مؤسسه تهیه شده است. گفتنی است در این بخش همکاری شرکت آرتین آزما مهر به عنوان یکی از تامین کنندگان پیشرو تجهیزات آزمایشگاهی و نماینده رسمی و انحصاری شرکت کروماتک تولید کننده کروماتوگرافی های گازی نیز تسهیل کننده اقدامات پژوهشگاه ونیوس بوده است.

در سال ۲۰۰۰، مرکز آزمون نفت، فرآورده‌ها و گازها در ونیوس تأسیس و توسط سازمان استاندارد روسیه برای صلاحیت فنی و استقلال تأیید شد. از سال ۱۹۹۰ نیز به دستور وزارت انرژی روسیه، ونیوس به‌عنوان نهاد مرجع ملی در زمینه استانداردسازی و محاسبه تلفات نفت و فرآورده‌های نفتی تعیین گردید. این استانداردها به شرکت‌ها امکان می‌دهند تا سهم تلفات را در هزینه تولید ارزیابی کرده، برنامه‌های کاهش ضایعات را طراحی و سودآوری خود را افزایش دهند.

جوایز و افتخارات

دستاوردهای علمی و صنعتی ونیوس با جوایز معتبر بسیاری شناخته شده است، از جمله:

• مدال برنز نمایشگاه دستاوردهای اقتصادی اتحاد شوروی (VDNH) برای توسعه نمونه‌های استاندارد ملی هیدروکربنی (C₁–C₈)،
• جایزه لنین کومسومول در علم و فناوری،
• جایزه موسی جلیل جمهوری تاتارستان،
• جوایز دولتی جمهوری تاتارستان و دولت فدراسیون روسیه.

از سال ۱۹۸۰ تاکنون، ونیوس بیش از ۱۰۰ شرکت روسی و خارجی را به‌طور مستمر با نمونه‌های مرجع استاندارد و خدمات آزمون و مشاوره تأمین کرده است.

جایگاه کنونی و چشم‌انداز آینده

در سال ۲۰۰۴، مؤسسه به شرکت سهامی عام ولژسکی ونیوس تبدیل شد و در سال ۲۰۲۰ تمامی سهام آن توسط شرکت تات‌نفت (Tatneft PJSC) خریداری گردید. این اقدام سبب شد ونیوس به‌عنوان بازوی علمی–فناورانه گروه تات‌نفت در حوزه پالایش، گوگردزدایی و بازیافت گازهای هیدروکربنی فعالیت کند.

در حال حاضر، ونیوس عنوان مرکز علمی پیشرو جمهوری تاتارستان در زمینه فناوری‌های تصفیه و آماده‌سازی نفت و گاز، توسعه کاتالیست‌ها، طراحی واحدهای DMS و DMD، و تدوین استانداردهای ملی شناخته می‌شود.

در سال ۲۰۲۴، کتاب علمی «شیمی و فناوری فرآیندهای تصفیه خوراک‌های هیدروکربنی از ترکیبات گوگردی» تألیف دکتر آ. م. مازگاروف و آ. ف. ویلدانوف از محققان ارشد مؤسسه، برنده جایزه علمی به نام گ. خ. کامای گردید.

در طول شش دهه فعالیت، ونیوس از یک مرکز تخصصی در حوزه گازهای همراه نفت به یکی از پژوهشگاه‌های مرجع در عرصه فناوری‌های پالایش، گوگردزدایی و استانداردسازی هیدروکربنی در جهان روس‌زبان تبدیل شده است.
دستاوردهای این مؤسسه نه تنها در خدمت صنعت نفت روسیه، بلکه در کشورهای متعددی از جمله ایران، قزاقستان و بلاروس نیز نقشی حیاتی در ارتقای بهره‌وری، کاهش گوگرد و توسعه فناوری‌های بومی ایفا کرده‌اند.